Jelmer Uitentuis

project- en programmaontwikkeling

menu

Raoul Heertje interviewt Barbara Ehrenreich

June 15, 2019

Raoul Heertje interviewt Barbara Ehrenreich
21 nov 2018, de Duif Amsterdam (georganiseerd door Spui25)

Een van de belangrijkste dingen voor een programmamaker is om in te schatten wat het publiek dat op een bijeenkomst afkomt al weet. Denken dat het publiek niks weet leidt onherroepelijk tot een Jip en Jannekebijeenkomst, en vele afhakers. Denken dat het publiek vrijwel alles al weet leidt ook tot veel afhakers. Soms maak je iets waarvan je van te voren het beginniveau prima kan inschatten. En daarmee ook de mate van verdieping die zulk publiek vraagt.

Bijvoorbeeld als je een bekende intellectueel uit Amerika haalt, en deze laat interviewen. Wie komt daarop af? Inderdaad: mensen die die bekende intellectueel al kennen, die van hem/haar al een boek hebben gelezen of een interview. Laat ik zeggen: hoogopgeleid, maatschappelijk geinteresseerd. En dus veeleisend. Ze willen extra verdieping van het werk dat de persoon in kwestie heeft gepubliceerd. De rode lijn tussen de werken, de kritische kanttekening, de drijfveer waarom iemand zich met deze onderwerpen bezighoudt.

De setting is er naar: een kerk – de Duif in Amsterdam. De gast is er ook naar: Barbara Ehrenreich – schrijver, activist, academicus. Wereldberoemd geworden vanwege haar boek Nickel and Dimed, over laagbetaald werk in de VS in de jaren 90 van de vorige eeuw.

Daarbij heeft ze net een boek uitgegeven waar ze het “Positive Thinking” waarmee ze geconfronteerd werd nadat er bij haar borstkanker was geconstateerd. Positive Thinking is de cultus om met vrolijkheid en optimisme “de reis” van kanker mee te maken. Want met positief denken zou de ziekte vanzelf overwonnen kunnen worden, of er in ieder geval bij helpen. Wetenschappelijk bewijs: nul. Ehrenreich zelf viel van de ene verbazing in de andere: ze werd overstelpt met allerlei prullaria, die niks met kanker te maken hadden, maar haar wel een goed en optimistisch gevoel zouden meegeven. Afzender: diverse bedrijven. Positive thinking is een vanuit het kapitalisme aangewakkerde cultus, die zijn oorsprong heeft in het calvinisme.

De interviewer – Raoul Heertje – was gevraagd vanwege zijn ervaring bij het programma Wintergasten. Heertje spreekt redelijk Engels, en heeft een gave om mooie en frappante dingen te herkennen. Dat laatste heeft Ehrenreich ook, dus een rare keuze om hem uit te nodigen leek het niet. Maar het pakte volstrekt verkeerd uit.

Dat begon al bij de eerste vraag: “ja maar, sommige mensen hebben toch wat aan dat Positive Thinking?” En dat was de kern niet van wat Ehrenreich met haar boek wil zeggen. Ze constateert dat rond het lijden van de mens een enorme industrie is ontstaan die dat lijden wil wegmoffelen, zelfs onbesproken wil laten. En ze duidt dat historisch, en als onderdeel van een neoliberaal wereldbeeld. De ergernis begint bij Ehrenreich al vroeg in het gesprek, ze probeert het nog netjes bij te sturen. Maar er is geen moment dat Heertje zich herpakt, en zich aan wil sluiten bij de inhoud van het boek of het oeuvre. Het laatste blokje van het gesprek gaat over dat Ehrenreich zo grappig is. Heertje is het publiek allang kwijt. Een paar mensen zijn al opgestaan.

Als interviewer voel je je ongelofelijk klote na zo’n ervaring. Een mislukt interview is traumatisch, je moet er echt van bijkomen. Het is ook voor een organisator niet leuk. Het vraagt dus redactie: praten met je interviewer, als redacteur de boeken lezen van de gast, interviews lezen, en die bak aan informatie reduceren tot een goede verhaallijn. Allemaal om ervoor te zorgen dat de interviewer niet gaat zwemmen, en derhalve wat losse vraagjes opschrijft. Het publiek vereist kwaliteit, en die moet de interviewer (samen met de organisator) proberen te bereiken. Dat is mislukt, en dat lag aan de voorbereiding. Zonde.