Jelmer Uitentuis

project- en programmaontwikkeling

menu

New nationalism

November 5, 2019

A new wave of Nationalism is Haunting Europe
in: de Balie (salon), Amsterdam
1 november 2019, 20:30
met: Dubravka Ugrešić, ‘t Barre Land, Yoeri Albrecht

De aankondiging op de site van de Balie is niet bijzonder vrolijk. De gast die geïnterviewd zou worden, de Kroatische schrijfster Dubravka Ugrešić, snijdt ook geen vrolijke thema’s aan. Ze werd in 1992 internationaal bekend door een essay waarin ze kleine gebeurtenissen en producten beschreef, en hoe die het nationalisme in haar land aanwakkerden. Dat essay, in die Zeit gepubliceerd onder de titel ‘Saubere kroatische Luft’ stond een blikje ‘zuivere Kroatische lucht’ centraal, dat te koop was als souvenir, en dat symbool staat voor de idee dat er überhaupt iets bestond dat zuiver Kroatisch was. Ja, dat bestaat, dachten veel mensen. En dus begonnen ze het land te ontdoen van al die niet zuivere, niet puur Kroatisch elementen. In haar nieuwste boek beschrijft ze het nieuwe opkomend nationalisme in Europa anno nu.

Met de gast moet natuurlijk een gesprek komen, waarbij er enerzijds moet worden gekeken naar de inhoud: wat schrijft de auteur? En anderzijds naar het maakproces en de context. En niet te vergeten moeten huidige maatschappelijke ontwikkelingen worden geduid. Dit is nogal een opgave, pak daarbij de hierboven beschreven inhoud, en je hebt het recept voor een superdepressieve avond. Of een chaotische avond, of een oppervlakkige avond.

De programmamaker begreep dat theatergezelschap ‘t Barre Land het essay over zuivere lucht onlangs had gebruikt en verwerkt tot monoloog. Toevallig wilde ‘t Barre Land delen van deze monoloog tijdens de avond opvoeren. Ook voerden ze een deel van het nieuwe essay op. Hierdoor kreeg het werk van de auteur niet alleen volle aandacht, het gesprek tussen de interviewer en de gast kon zich ook richten op die andere componenten: het maakproces, de context en de duiding.

Daarbij werd de acteur ook nog eens als sidekick ingezet. En dat was een toevoeging. De interviewer, Yoeri Albrecht, had zich goed voorbereid en kende veel van de literatuur waar Ugrešić naar verwees. Hiermee prikkelde hij haar om meer te vertellen. Maar ook de acteur had het werk echt doorwrocht, en kon de schrijver dus, met een prettige nieuwsgierigheid, vragen stellen. Mooi was ook dat de aanwezigheid van het publiek door de interviewer en sidekick werden gebruikt om de juiste formulering van de vragen te vinden. Wat is het woord voor … ook alweer? Een subtiele manier om je publiek te betrekken bij het vormgeven van het interview.

De vierde reden dat het interview slaagde was omdat het tempo van het interview in hoge mate werd bepaald door Ugrešić zelf. In het begin was het even onduidelijk hoe zij haar verhalen wilde vertellen. Ze had geen ingestudeerde anekdotes, en haar stuntelige houding met de microfoon verraadde een aanstekelijke podiumnaïviteit. Maar er was geen enkele behoefte om te scoren. Haar verhaal was ernstig, de duiding behoorlijk negatief, maar gebracht met een oprechte lichtheid die soms zelfs grappig was. Daarvoor kreeg ze veel ruimte, de interviewer stuurde haar af en toe lichtjes bij.

Door gebruik te maken van dit theater, door een geweldige gast, door een geïnteresseerde interviewer en sidekick, kregen de persoon en de inhoud van haar werk de aandacht die het verdiende. En dat is knap, want een avond met het simpele gegeven dat een schrijfster komt praten over dit inhoudelijk zware thema, is heel gemakkelijk te verprutsen.