Jelmer Uitentuis

project- en programmaontwikkeling

menu

Live journalism

June 15, 2019

Keihard werken maar amper rondkomen – het Slot
de Balie, 12 juni 2019
programmamakers: Tim Wagemakers, Zara Toksöz, Soufia Zahri, Manon Stravens
met medewerking van: Jelle Zijlstra, Floor Rolf, Sarah van der Vlerk, Lars Brinkman, Sophia de Hoog, Ladan Tehrani
gasten: Marjolein Moorman

Lange tijd was het programma dat plaatsvond in bijvoorbeeld de Balie geen vorm van journalistiek. Uit een gesprek dat daar plaatsvindt “komt sowieso geen nieuws”, was wat een journalistiek fonds mij ooit heeft medegedeeld. Bovendien was het publiek te klein, en men geloofde al helemaal niet dat mensen openlijk op een podium verhalen zouden vertellen die er echt toe zouden doen. Ook theater zou niets met journalistiek te maken kunnen hebben. Voor theater moet je bij kunstfondsen zijn. Succes!

Live journalism, een serie onderzoeksprogramma’s van de Balie, is het eerste project dat ik ken, waarin een journalistiek fonds de programmareeks als op zichzelf staand journalistiek project heeft erkend. Met daarbij ook nog eens de toevoeging dat theater daar onderdeel van kan zijn.

Het einde van de eerste reeks vond plaats op 12 juni, titel van de avond: Keihard werken maar amper rondkomen – het Slot. Het zou de laatste moeten zijn rond dit thema, in ieder geval was het de afsluiting van een aantal publieksbijeenkomsten waarin het thema al uitvoerig besproken was. Tijdens de avond kregen we een samenvatting voorgeschoteld van de uitkomsten van eigen onderzoek en van de gesprekken. We zagen speeches door ervaringsdeskundigen, videos van de bijeenkomsten, korte reportages en theaterscenes. De avond werd afgesloten met een gesprek met de wethouder.

De verschillende vormen wisselden elkaar in razend tempo af, zo werd het publiek net niet overladen met een flinke dosis gedegen kennis die de redactie van het programma in relatief korte tijd had verzameld. Dit is hoe je een onderzoek aan je publiek presenteert.

Dat er nog schoonheidsfoutjes in dit programma zaten, deerde weinig. Niet alle scenes waren even sterk, de presentatie van de onderzoeksredactie had sterker gekund (ik vermoed door zenuwen), het afsluitende filmpje was matig gemonteerd.

Inhoudelijk schortte er weinig aan de avond. De enige keuze die niet gemaakt was en wel gemaakt had moeten worden is over welke groep “werknemers” we het op deze avond zouden hebben. Nu werd de elkaar overlappende problematiek van ZZP-ers, mensen in loondienst met een vast contract maar een laag uurloon, en mensen met een flex-contract, op een avond besproken. Inderdaad, die werken allemaal keihard en kunnen nauwelijks rondkomen. De oplossingen voor hun situaties zijn waarschijnlijk echter totaal verschillend.

De wethouder, Marjolein Moorman (PvdA), nog een beetje beduusd door de sterkste theaterscene waarin de houding van de gemeente werd gepersifleerd, had het in het afsluitend gesprek dan ook moeilijk om een eenduidig antwoord te formuleren. Gelukkig maar. Haar worsteling tussen praktijk en systeem, en haar ideologische en praktische oproepen (minimumloon omhoog, armoedeval geleidelijker maken), bleven een beetje steken in vrijblijvendheid omdat ze ook meerdere malen zei: “ik ga er niet over, je moet bij Den Haag zijn.”

Bij onderzoeksjournalistiek is het mooie dat iedere publicatie, reportage of programma, vraagt om een vervolg. Dit programma roept vragen op waar journalisten, programmamakers en ook beleidsmakers en bedrijfsleven jaren aan verder kunnen werken. Nee, moeten werken. Daarom was dit programma superrelevant, en een mooie vorm van (onderzoeks)journalistiek. De schoonheidsfoutjes er uit, en op naar de 10.