Jelmer Uitentuis

project- en programmaontwikkeling

menu

Caspar van Gemund

March 22, 2017

Caspar van Gemund is oprichter en programmamaker van Club Interbellum, een organisatie die het maatschappelijk debat aanjaagt middels bijzondere projecten. Club Interbellum wil publiek inspireren, bewustmaken en nieuwe vergezichten bieden. Zelf is Caspar van oorsprong beeldend kunstenaar en afgestudeerd aan de Rietveld Academie. 

Hoe begon je met programma’s maken?

Ik stond tien jaar geleden achter de bar bij de Balie en ik vond de programmering erg standaard. Het waren vooral debatten met wijze mannen. Ik vond de debatten een slechte manier om tot waarheidsvinding te komen. En bovendien werd de doelgroep waar ik zelf toe behoorde, de twintigers, niet aangesproken. Als barman kreeg ik het idee om Club Interbellum op te richten, zodat ik niet alleen commentaar leverde van de zijlijn, maar ook zelf programma’s kon organiseren.

Wat is het doel van Club Interbellum?

Club Interbellum is opgericht vanuit het idee dat de tijd waarin wij leven ook een interbellum is, een periode tussen twee oorlogen. Dit is dus óns interbellum. Het hedonisme van onze tijd wilde ik een culturele- en geopolitieke context geven. Want als je weet wat die context is, en je kent de geschiedenis, dan kun je je beter voorbereiden op de toekomst.

Ik ben erg modernistisch ingesteld; ik geloof in oorzaken en gevolgen. Wat ons nu bezighoudt, is een reactie op wat eerder is gebeurd. En het beleid dat wij nu maken heeft invloed op de toekomst. Om die reden wil ik met Club Interbellum weg van de waan de van de dag.

Debatten moeten niet gaan over de wekelijkse oprisping, maar over onderwerpen die sluimeren, en zonder dat wij dat door hebben veel invloed hebben op ons als individu en op de samenleving.

Hoe zie jij de verhouding tussen de vorm en de inhoud?

Ik denk dat vorm de inhoud versterkt. Als ik programma’s ontwikkel, denk ik graag vanuit bestaande structuren. Bijvoorbeeld iets als een bruiloft, een callcenter of een trein. Zo organiseerden we een bruiloft over onvruchtbaarheid waar de gasten speechten tijdens het diner. En zetten we een callcenter op van waaruit informatie over de stad werd gedeeld, maar dan op een uitzichtspunt. Die bestaande structuren kun je inzetten of naar je eigen hand zetten.

We maakten bijvoorbeeld vorige jaar de Europe Endless Express. Hier kwamen vorm en inhoud heel erg mooi samen. Het was een ontdekkingsreis in een nachttrein, door zes Europese landen. Er gingen kunstenaars, filosofen, theatermakers, wetenschappers, schrijvers en muzikanten mee en onderweg werden er onder andere debatten georganiseerd, voorstellingen gespeeld en radio gemaakt. Wanneer je met de trein reist leer je je eigen continent echt kennen. De reis door uiteenvallend Europa, was een metafoor voor een verbindende factor tussen steden, mensen en het landschap.

Hoe werkt de samenwerking met de opdrachtgevers?

De ene helft van de programma’s die ik maak maak ik zelf, en de andere helft maak ik in opdracht. De programma’s die ik zelf maak, zoals de trein, doe ik wel samen met andere partijen.
Opdrachtgevers vragen ons om programma’s te organiseren omdat ze willen dat dat het een beetje theatraal is en een beetje schuurt. Zo hebben we bijvoorbeeld het grote recessiefeest gemaakt, over de kansen die een recessie biedt.
De problemen die ik ervaar wanneer ik in opdracht werk, zijn meestal het gevolg van compromissen sluiten. Je wilt dan dat iedereen blij is en wat volgt is een halve boodschap. Ik vind het belangrijk om radicaal bij je ideeën te blijven, alleen dan komt de boodschap goed over. Wanneer iets vaag wordt, begrijpt niemand het meer.

Wat is een dieptepunt uit je programma-carrière?

Ik had de opdracht gekregen om de vormgeving te doen voor een programma in de stadsschouwburg. Het programma heette ‘Nederland in oorlog’. Ik zat eigenlijk niet op de goede plek: ik vond het programma inhoudelijk erg interessant en wilde liever inhoudelijk onderzoek doen dan waar ik voor was benaderd. Het probleem was dat ik me eigenlijk niet mocht bemoeien met de inhoud, maar dat via de vormgeving wel probeerde te doen. Hierdoor moest ik te veel compromissen sluiten en had ik bovendien veel te weinig budget om met de vormgeving de inhoud meer naar mijn hand te zetten.

Uiteindelijk zag de aankleding er op de avond ook echt niet goed uit. De andere vormgever was ook erg gefrustreerd. We hadden alle twee veel te veel wijn gedronken, en we kregen ruzie in de foyer, waar op dat moment een hele groep veteranen én de burgemeester ook waren. Dat was heel onprettig.
Van dat incident heb ik veel geleerd over mijn rol in zo’n opdracht. Je moet weten wat je opdracht is, je dienstbaar opstellen. Dat deed ik niet – ik wilde iets anders doen dan waar ik voor was ingehuurd – en dat leidde toen tot veel frustraties.

Heb je nog tips voor beginnende programmamakers?

Zorg dat de vorm en inhoud goed samengaan en elkaar versterken. Durf hierin radicaal te zijn en anders te denken: je wil dat mensen meer over een onderwerp nadenken wanneer zij de zaal uitlopen, dat ze nog vragen hebben en zelf verder naar antwoorden gaan zoeken.

Verder: houd de kern van het programma simpel. Je moet het in één zin kunnen vertellen wat en aan wie je iets wil vertellen.

Begin ook vooral niet met panels. Ik heb grote moeite met dat soort groepsgesprekken, omdat het vaak een ritueel is, en de makkelijke optie.

Misschien wel het belangrijkste: sluit geen compromissen. Je moet niet correct willen zijn en per se bijvoorbeeld een vrouwelijke gast willen uitnodigen. Je hoeft ook niet per se controversieel willen zijn, maar je hoeft de omstandigheden ook niet te verzachten.